خور - بیرجند - خراسان جنوبی تاریخ : چهارشنبه، 22 تير ماه ، 1390
موضوع : سایتها و وبلاگها


سایتها و وبلاگهای روستای خور

شهرستان بیرجند - استان خراسان جنوبی

http://khoor.persiangig.com/

dehyarikhur.blogfa.com



در فاصله 85 كيلومتري شمال غربي شهر بيرجند ،مركز استان خراسان جنوبي در كرانه شمالي دشت لوت ،روستايي با خانه هاي كويري خودنمايي مي كند به نام خور.در سبب نامگذاري آن بحث فراوان است،برخي گويند بدين سبب نام اين روستا را خور نهاده اند كه بر كرانه كوير است و نامي است كه بر شهرها و آباديهاي حاشيه دريا و كوير مي نهند،برخي روايت مي كنند كه در قديم نام روستا شهر سبز بوده و در پي جنگي كه در اين روستا در مي گيرد نام آن به خون و سپس خور تغيير پيدا مي كند.به گفته پدرم كه معمار اصلي خانه هاي خشت و گلي دوره اخير روستا مي باشد ،محل روستا با توجه به سفالهايي كه از زير خاك بيرون مي آيد  تغييرات اندكي داشته است.محل كنوني آن در دامنه كوههاي آرك و بلنجير قرار گرفته است. ساكنان اوليه روستا با هوشمندي مكان آن را به گونه اي انتخاب كرده اند كه آب مورد نياز روستا كه تا پيش از لوله كشي روستا از طريق قنات تامين مي شده ،با شيب مناسبي از طرف كوههاي شمال شرقي روستا به سوي روستا سرازير شود.حوضه آبي قنات به اندازه مناسبي پهن و گسترده است وسبب شده آب آن حتي پس از چندين سال خشكسالي تغيير محسوسي نكند.آب قنات اضافه بر تامين آب نوشيدني روستا زمينهاي كشاورزي و باغهاي روستا را نيز سيراب مي نمايد. خانه هاي خشت و گلي و رديف بادگيرها از آرايه هاي اصلي روستا مي باشند ."گوده" كه گودي پهن و نسبتا عميقي است ،دور تا دور آبادي را در برگرفتهاست.گوده نتيجه ساليان دراز خاكبرداري و گودبرداري مردم روستا  جهت حاصلخيز كردن زمينهاي كشاورزي است.با فرارسيدن سرماي زمستان و باران و برف رودخانه هاي فصلي از دامنه كوههاي آرك به راه افتاده و در پايان به گوده مي ريزند.

پايگاه هوايي دوازدهم شكاري و كارخانه ذوب آهن درحال احداث از مهمترين شاخصه هاي تمدن جديد در اطراف خور مي باشد.

راه آسفالته اي كه بيرجند را به شهرهاي غربي و مركزي ايران وصل مي كند از كنار روستا مي گذرد.از مهمترين آثار تاريخي روستا مي توان به آب انبار دوره صفوي ، قلعه ، سراي احمد بيك، قنات ، دالانه مدال(محمد دال ورباط قديمي روستا اشاره كرد.

ويژگي بارز بافت روستا كه آن را از بقيه روستاهاي دور و بر متمايز مي كند،بافت فشرده و بادگيرهاي پشت سرهم و كوچه هاي راسته و عمود بر هم كه در تابستان سايه ميسازدو در زمستان از هجوم بادهاي سرد و گزنده جلوگيري مي كند.

موقعيت و تاريخچه
روستاي خور از توابع بخش خوسف شهرستان بيرجند، با مختصات جغرافيايي 58 درجه و 25 دقيقه طول شرقي و 32 درجه و 56 دقيقه عرض شمالي در 50 کيلومتري شمال غربي خوسف و 88 کيلومتري غرب بيرجند قرار دارد. اين روستا از شمال غربي به روستاهاي سروآباد و نوغاب، از شرق به پاسگاه خور و مزرعه علي آباد و از جنوب شرقي به پادگان نيروي هوايي محدود مي‌شود. ارتفاع روستاي خور از سطح دريا 1125 متر و اقليمآن گرم و نيمه خشک است. آب و هواي روستا در فصلو بهار مطبوع، در تابستان گرم و در زمستان سرد و خشک است.
بافت سنتي، آب انبار و قلعه قديمي روستا از قدمت کهن آن حکايت دارد.
مردم روستاي خور به زبان فارسي با لهجه محلي خوري سخن مي‌گويند. مسلمان و پيرو مذهب شيعة جعفري هستند.
الگوي معيشت و سکونت
براساس نتايج سرشماري سال 1375، روستاي خور 611 نفر جمعيت داشته است که در سال 1385، به 1200 نفر افزايش يافته است.
بيشتر درآمد مردم اين روستا از فعاليت‌هاي زراعي، دامداري، باغداري و اشتغال در امور خدماتي تأمين مي‌شود. اکثر زنان و دختران روستاي خور، ضمن همکاري در فعاليت‌هاي کشاورزي، به توليد صنايع دستي به ويژه به قالي‌بافي مي‌پردازند. محصولات عمده زراعي اين روستا مشتمل بر گندم، جو، پنبه، کنجد و زعفران است. باغداري رونق نسبي دارد و زردآلو، توت و گردو از مهم‌ترين محصولات سردرختي آن است. مراتع سرسبز و غني، موجبات رونق دامداري و توليد شير، ماست، کره و پنير را فراهم آورده است.
روستاي خور در ميان دشت استقرار يافته و بافت مسکوني متمرکزي دارد. بافت قديمي روستا، از شرايط اقليمي و جغرافيايي منطقه تأثير پذيرفته است. خانه‌هاي گلي با سقف گنبدي، حياط مرکزي، بادگيرها، اتاق‌هاي محاط بر حياط، هشتي و دهليز، ديوارهاي قطور، حوض و باغچه‌هاي ميانسرا، به گونه‌اي هماهنگ و منجسم سازگار با شرايط آب و هوايي و اقليم روستا طراحي و اجرا شده‌اند. چندين بناي تاريخي مانند قلعه، آب انبار، مسجد، حسينيه، حمام و… در بافت قديمي روستا به جا مانده‌اند که اکثر آن‌ها از آثار دوره صفوي است. مصالح عمده به کار رفته در ساخت اغلب خانه‌هاي روستا، خشت، گل، چوب و سنگ مي‌باشد. بافت روستا کاملاً سنتي و تحت تأثير معماري نواحي کويري است.
جاذبه‌هاي گردشگري
روستاي خور در دشتي وسيع استقرار يافته و واجد ارزش‌هاي تاريخي و جاذبه‌هاي فرهنگي است. از مهم‌ترين آثار تاريخي روستا مي‌توان به آثار زير اشاره کرد.
قلعه خور، که از خشت ساخته شده و در مجاورت روستا قرار دارد. اين قلعه، بر روي صخره‌اي به ارتفاع 5 تا ده متر بنا گرديده است. قلعه خور به سبک و سياق قلعه‌هاي بياباني احداث گرديده و در اطراف آن به منظور تأمين امنيت خندق نيز حفر شده است. مصالح عمده به کار رفته در ساخت اين قلعه، عمدتاً خشت و گل و آجر است.
آب انبار خور، که احتمالاً در دورة صفويه و هم زمان با حمام، مسجد و بافت تاريخي خور احداث شده است. براي دسترسي به ورودي آب انبار، بايد از يک مسير طبيعي و رسوبي عبور کرد. برخلاف ساير آب انبارها، اين آب انبار راه پله ندارد و براي رسيدن به آب آن، عبور از دالاني در زير کوه ضروري است. مصالح به کار رفته در ساخت اين آب انبار شامل آجر، سنگ و ملات آهک و ساروج است.
از جاذبه هاي طبيعي اين روستا مي‌توان به آب گرم، چشم‌انداز کويري و آسمان پر ستاره آن اشاره کرد.
مردم روستاي خور، مراسم مختلف ملي و مذهبي را به سنت ديرين، برگزار مي‌کنند. از مهم‌ترين مراسم ويژه اين روستا مي‌توان به مشعل گرداني در روز عاشورا اشاره کرد. اين مراسم اهميت و جلوه‌اي خاص دارد.
سنگ درنگ درنگو از ديگر مراسم آييني مردم روستاي خور است.
موسيقي و استفاده از سازهاي بادي، در مراسم عمومي روستا رواج دارد. از زيباترين جلوه‌هاي موسيقي روستا مي‌توان به رقص چوب‌بازي، آواها و ترانه‌هاي آهنگ آزاد، کنار به خاک، وسط به خاک، پک پک، دست به خواب، پشت و گندم کاري اشاره کرد. آهنگ‌هايي نيز در مراسم عروسي و شادي‌هاي عمومي نواخته مي‌شوند که متداول‌ترين آنها عبارتند از:
عروس کشو، محمل، روش (آهنگي شبيه به مارش)، کوچه باغي، سبزه نمکي، پيش‌باز، لالايي، استقبال و خوشامد.
دوبيتي خواني فراقي نيز در اين روستا رواج دارد، در اين مراسم روستاييان دايره‌وار مي‌نشينند و هر يک با خواندن يک دوبيتي محل به بيان هجران و فراق مي‌پردازند.
حيراب - حيراب يکي از بازي‌هاي گروهي و مهيج رايج در ميان جوانان اين روستا است.
پوشاک اغلب مردم روستاي خور، شبيه لباس‌هاي مردم مناطق جنوبي خراسان است. لباس مردان شامل کلاه نمدي، منديل، پيراهن و جليقه، لباده و شلوار و بعضاً مچ پيچ و گيوه و يا کفش ساده است. زنان نيز از دستمال و چارقد، کلوته (کلاهي که قسمت جلو آن با سکه‌هايي تزيين شده است)، عرقچين، پيراهن، دالاق، شليته و چادر استفاده مي‌کنند.
بيشتر زنان اين روستا، گالش و گرجي و يا کفش ساده مي‌پوشند.
صنايع دستي روستاي خور شامل قالي، گليم و تون است. همچنين سفالگري و ساخت الچيش و ديگر زيورآلات مانند النگو، اياره، بازوبن، جقه، چوري خلخال خفه بن، دس بن، کشکول و… در روستا رواج دارد.
گردشگران روستاي خور مي‌توانند زعفران، زرشک، کشک محلي، زيورآلات زنانه به ويژه الچيش و برخي گياهان دارويي منطقه را به عنوان سوغاتي خريداري نمايند.
غذاهاي محلي روستاي خور بسيار متنوع‌اند. پلو خورشت گاو رس، قلور پلو يا بلغو پلو، ساوري پلو، قورمه و خورشت آلو، خورشت ريواس، انواع تاس کباب و خاگينه، انواع آش‌ها مانند اماج، آش رشته و آش آلو از غذاهاي بومي اين روستا است. دو نوع قوروت خنک و گرم روستا نيز شهرت فراوان دارند، که قوروت خنک را بيشتر در تابستان‌ها مصرف مي‌کنند. نان‌هاي سنتي اين روستا مشتمل بر نان پنير، نان شاهي، نان ته تغري و جوين است.
دسترسي: اين روستا از طريق شهرهاي بيرجند و خوسف، با جاده مناسب و آسفالت قابل دسترسي مي‌باشد


خور khoor



منبع این مقاله : روستاهای ایران
http://iranvillage.ir

آدرس این مطلب :
http://iranvillage.ir/modules.php?name=News&file=article&sid=675